You are what you do

 

Gần đây tôi có đọc được một bài báo về cuộc nói chuyện giữa Inoue Takehiko và Eiichiro Oda, hai mangaka nổi tiếng ở Nhật. Sở dĩ tôi link đến nó, vì đó là hai tác giả của Vagabond và One Piece, hai manga tôi yêu thích. Có lẽ ở vn khó hình dung được tầm vóc của hai cái truyện tranh này, vậy có thể đưa ra một dữ kiện : trong khoảng hơn mười năm, One piece đã xuất bản 60 volumes. Và nếu tôi nhớ không nhầm, thì chỉ riêng một volume, ví dụ vol. 55, đã là cuốn sách bán chạy nhất trong tháng ở Mỹ, theo New York Times. Mặc dù thế Oda vẫn còn là đàn em của Takehiko, anh này gần như đã là một huyền thoại với bộ truyện tranh đề tài bóng rổ Slam Dunk, và gần đây là câu chuyện về thánh kiếm Musashi, Vagabond.

Entry này sẽ không nói về cái hay của các tác phẩm kể trên, vì sẽ quá dài. Tôi chỉ muốn nói là càng biết nhiều về hai người này, tôi càng thấy khâm phục. Trước hết là Inoue. Sau thành công của Slam Dunk, danh tiếng của Inoue có lẽ đã đủ để kiếm rất nhiều tiền. Đối với nhiều tài năng nghệ thuật khác, đây là cái bẫy ngọt ngào mà sập nát chân. Chả cần nhìn đâu xa, như Murakami chẳng hạn. Hay Mạc Ngôn. Thậm chí cả Marquez khi về già. Không cần phải dấn bước tiến lên, quay cuồng múa may một chỗ là đã kiếm bộn tiền, vậy tội gì chứ ? Nhưng vẫn có những người không nghĩ thế, Inoue hẳn là một trong số đó. Anh chọn một đề tài chưa làm bao giờ : kiếm đạo. Và câu chuyện, theo tôi nghĩ, là rất khó để chuyển thể : cuộc đời của võ sĩ huyền thoại Miyamoto Musashi, đậm đặc triết lý và khô khan. Vậy mà Inoue đã biến nó thành một thứ thật đặc biệt. Anh sáng tạo ra cuộc đời mới cho Musashi đã đành, anh lại nặn ra cả một Sasaki Kojiro đầy ma lực, một đứa trẻ mồ côi vừa câm vừa điếc, khác hẳn nguyên tác. Và dường như những công việc vỡ đầu đó còn chưa đủ, chắc là để vắt kiệt bản thân, tự nhiên Inoue quyết định không vẽ bằng bút chì như bình thường nữa, mà chuyển qua bút lông ! Mỗi khung hình trở thành một bức tranh màu nước và có lẽ khối lượng công việc tăng lên khoảng mười lần. Bản thân Inoue cũng nói “…đây là một việc không nên, về lâu về dài, nó thực sự là một sự đày ải…” Nhưng sau đó lại tiếp “nhưng để đạt tới thứ nghệ thuật mà tôi muốn, không còn cách nào khác”. Một hành động rất Nhật bản, đất nước của sự dấn thân đến tận cùng, dù trong bất cứ lĩnh vực nào. Và tất nhiên là khi anh yêu công việc của mình đến thế, người khác sẽ cảm nhận được nó.

Dân Nhật kiên nhẫn xếp hàng (cả trong mưa) để vào xem triển lãm Vagabond của Inoue. Số lượng người ở trong triển lãm cùng một lúc được Inoue yêu cầu giữ ở mức tối thiểu để đảm bảo cho việc thưởng thức.

Oda nói rằng nghệ thuật vẽ tranh mực tàu thời Edo đạt được những thành tựu đáng kinh ngạc, có lẽ vì thời đó cuộc sống không có nhiều sự giải trí khiến con người phân tán như bây giờ. Họ cống hiến gần như toàn bộ thời gian của mình cho công việc, tập trung vào nó. Đẳng cấp của những nghệ nhân thời ấy, nghệ sĩ ngày nay khó so bì. Inoue là một trường hợp hiếm hoi thể hiện điều ngược lại.

Oda. Tay vẽ của anh không quá đặc biệt. Sức tưởng tượng của anh … tôi không biết dùng từ gì để nói. Hồi xưa khi đọc Hunter x Hunter của Yoshihiro Togashi, tôi đã kinh ngạc trước sức tưởng tượng của ông, ông tạo ra cả một thế giới đẹp tuyệt với hàng nghìn điều mới lạ kỳ thú và tự do thì tràn ngập trong không khí. Đó cũng chính là thứ cuốn hút nhất trong truyện kiếm hiệp của Kim dung. Tôi đã từng nghĩ như thế là cực điểm rồi. Cho đến khi tôi đọc One piece. Oda, khi bắt đầu bộ này, chỉ là một mangaka trẻ tuổi, thế mà anh đã tạo ra một thế giới còn rộng lớn hơn cả thế giới của hunter, rộng đến không thể tin nổi đối với đầu óc của một người, trong thế giới ấy các cuộc phiêu lưu nhiều như đại dương tơ truyện của Salman Rushdie. Anh nắm lấy một vạn lẻ một câu chuyện của trái đất chúng ta, trộn chúng vào nhau rồi đan thành một hành tinh khác. Ở đó vẫn có cái ác, bất công nhưng số lượng những người không khuất phục nhiều vô kể. Santiago và thằng bé của Hemingway mà đến được đây chắc sẽ vui lắm. Những nhân vật chính của Oda là những người trẻ tuổi, yêu đời và tự do. Trong họ tràn đầy niềm vui sống. Hay đúng hơn, họ chính là niềm vui sống được nhân cách hóa. Cũng có lúc họ phải đối đầu với sự nghiệt ngã của số phận, họ thất bại nhưng không bao giờ đầu hàng. Những giọt nước mắt của họ cũng đẹp như của thằng bé, hay của Roy, những giây phút người đọc sẽ không thể quên.

Thật ra, tưởng tượng những cái mới không quá khó. Cái chính là làm sao để tránh khỏi tình trạng thiếu lực, đầu voi đuôi chuột. Oda là một kỳ tài về khoản này. Càng đọc One piece, người ta càng thấy kinh ngạc vì tính hệ thống của nó. Câu chuyện đã kéo dài hơn mười năm, thế mà những thứ được khơi mào ở Chapter 1 vẫn hoàn toàn ăn khớp với chapter 500. Oda nói từ đầu anh đã có một cái khung và cái khung đó chưa bao giờ thay đổi. Trong One piece, người đọc không bao giờ có cảm giác tác giả viết đến đâu thì nghĩ đến đấy. Người ta có một cảm giác khác, đấy là sự khâm phục và có phần hơi tức khí vì cái nàng Scheherazade quyến rũ keo kiệt này mỗi đêm chỉ nhả ra một tí, bao giờ mới được nghe hết đây ? Mà mình cũng đã lỡ có ba con với nàng rồi…

Tôi tự hỏi cái gì đã làm cho Eiichiro Oda có được sức sáng tạo như thế. Tài năng, tất nhiên rồi. Nhưng không chỉ tài năng. Trong bài báo kể trên, tôi đã biết được : Oda nói kể từ ngay những ngày đầu tiên viết One Piece, anh đã làm việc với một niềm vui. Trong mười năm nay, niềm vui ấy không hề suy suyển, không hề giảm sút. Tôi tin anh một trăm phần trăm. Chỉ cần đọc One Piece là cảm thấy ngay. Chỉ cần đọc One Piece, tôi biết được trong suốt mười năm qua, anh đã sống một cuộc sống hạnh phúc và ý nghĩa đến thế nào, bởi không giống Hunter, chưa một lần nào One piece mất đi cái nhịp điệu tươi vui hài hòa đặc trưng của nó. Tôi cảm thấy ghen tị với anh kinh khủng. Anh chắc chỉ hơn tôi vài tuổi thôi.

Người ta vẫn nói, hãy nói cho tôi biết bạn của anh là ai, tôi sẽ nói anh là ai. Hay hãy nói anh đọc sách gì, tôi sẽ nói anh là ai. Kiểu định nghĩa này hơi nông cạn. Có những người không có bạn, không thể nói họ không là gì cả. Có những người đọc sách mà đâu có hiểu gì. Nhưng có lẽ, nghệ sĩ thực sự có thể định nghĩa bởi công việc họ làm. Hay ngược lại, nói như Federico Fellini : “All art is autobiographycal.”

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s