Cục nước đá đến từ Mỹ latin

 

Không biết từ bao giờ, tôi đã không còn nhiều cảm giác trước cái chết. Có lẽ là bởi bản thân cuộc sống, ý nghĩa của nó đã thu giảm lại khi trình tự của nó ngày một hiện lên rõ nét, đơn giản. Đôi khi nghe tin một người họ hàng của tôi vừa mất, tôi cố nhớ lại bộ mặt và những ký ức về cô hoặc bác đó, không tìm được gì. Hoặc khi biết một người bạn học cũ tự tử, tôi không thấy quá chua xót và nghĩ rằng thôi thì dù sao sống được đến tuổi ba mươi cũng là đã hưởng thụ đến 90% những gì tốt đẹp của cuộc đời rồi. Tin Marquez mất lướt qua tai tôi như tiếng cánh cửa chớp của một ngôi nhà kiểu pháp bị gió thổi va vào khung cửa sơn màu xanh cứt ngựa, rền rĩ khe khẽ và có tác dụng ru ngủ tuyệt vời, không làm gián đoạn giấc ngủ trưa dễ chịu dưới cây quạt trần vẫn liên tục kêu lên ken két.

Gabriel Garcia Marquez đã chết. Điều đó có ý nghĩa gì ? Với tôi, hầu như nó chẳng có ý nghĩa gì cả. Các bản thảo không cháy. Marquez vẫn còn mãi. Cùng với Tình yêu thời thổ tả, Tướng quân giữa mê hồn trận, Người chết trôi đẹp nhất trần gian, Dấu máu em trên tuyết v..v… Và hơn hết thảy là Trăm năm cô đơn.

Trăm năm cô đơn. Viên ngọc đầy màu sắc của dòng văn học hiện thực huyền ảo là một sự phối hợp kỳ lạ : thực trạng bi đát của châu lục, sự đi lên của văn hoá sau vực thẳm chiến tranh của thế kỉ, sự ra đời của một thiên tài quá may mắn được lớn lên trong môi trường tốt. Một bách khoa toàn thư thật sự về nỗi cô đơn. Người ta đã nói nhiều, viết nhiều về sự vĩ đại của tác phẩm này. Vậy lần này hãy nói về một điều khác. Thật trùng hợp rằng bản thân số phận của Trăm năm cô đơn ở đất nước này (hay là cả ở nhiều nước khác ?) cũng cô đơn không kém. Nó nổi tiếng, rất được thích nhưng không được hiểu.

Trước khi tôi lật trang sách đầu tiên ra, có lẽ là hồi học cấp ba, có người nói với tôi rằng cuốn sách này “khó hiểu, toàn nói về chuyện loạn luân”. Có thật như thế không nhỉ, tôi đã tự hỏi ? Sau đó, trước khi tôi đọc dòng đầu tiên của tác phẩm, tôi đã dại dột đọc toàn bộ lời mở đầu, không rõ là của nhà xuất bản hay người dịch, nó dài cỡ hơn chục trang, nó nói rất dài dòng về “thời gian của người kể chuyện”, “thời gian phi tuyến”, “thời gian đồng hiện”. Ngoài chuyện đó ra thì nó tóm tắt tác phẩm theo kiểu học sinh cấp hai làm tập làm văn. Thú thực là đến tận ngày hôm nay tôi cũng không thể tưởng tượng nổi điều gì đã diễn ra trong đầu cái người đã viết ra những điều đó. Thật may mắn, câu chuyện Trăm năm cô đơn, trái lại, đọc rất dễ vào, không có thời gian đồng hiện mà cũng chỉ có vài chi tiết thoáng qua về chuyện loạn luân. Không có gì to tát ghê sợ cả. Lời kể chuyện thật kích thích và trơn tru, khiến người ta đọc hết dòng này đến dòng khác, lật hết trang này đến trang khác. Người ta đọc Trăm năm cô đơn rất nhanh, thấy rất thú vị và khi gập quyển sách lại, một câu hỏi nảy ra : Thế cuối cùng ông tác giả muốn nói điều gì ?

Nhiều năm sau cái lần đầu tiên “khó hiểu, toàn nói về chuyện loạn luân” đó, thật ngạc nhiên và bất ngờ, nhưng câu đó chính là review mà tôi nhận được nhiều nhất khi nói chuyện với ai đó về tác phẩm này. Mặt khác, nó được nhiều người biết đến, lại có vài người luôn nói rằng nó là sách gối đầu giường của họ, thật lạ lùng. Họ gối đầu lên một quyển sách về loạn luân ? Có thật là Trăm năm cô đơn khó hiểu đến thế, hay tôi là một kẻ có số ruồi bâu, luôn gặp phải những cái đầu bã đậu ? Càng ngày tôi càng nghiêng về khả năng thứ hai. Cùng với thời gian, số người đọc Trăm năm cô đơn mà tôi biết tăng lên, quyển sách gối đầu giường lại có lúc chuyển hoá thành quyển sách sẽ mang theo đến hoang đảo, hoặc quyển sách sẽ đọc lại nếu chỉ còn sống một ngày, và tuy họ cũng đủ thông minh để không thốt ra cái từ phản chủ “khó hiểu”, không một ai trong số đó, không-một-ai nói được một lý do lọt tai tại sao họ thích Trăm năm cô đơn. Có người nói rằng họ thích cái “không khí” trong đó, nhưng không thể diễn giải cụ thể cái “không khí” đó là cái gì ? Có người nói đọc xong, họ muốn trở thành người tốt hơn. Ôi trăm năm chicken soup for soul :) .

Tảng băng trôi của Hemingway qua tay Marquez biến thành một cái váy đầy hoa văn màu mè, nó cứ quay mãi, quay mãi đến chóng mặt trong một vũ điệu bốc lửa và đầy nhục cảm của mỹ latin. Dường như nó chơi một trò chơi của phụ nữ đẹp và thông minh, dùng cặp đùi để quay những kẻ không có óc như quay dế, khiến họ dán chặt mắt vào cặp đùi ấy và rỏ dãi lòng thòng đến độ thảm thương, không một lần ngẩng đầu lên để nhìn thấy khuôn mặt cô gái buồn rầu mà xinh đẹp tuyệt trần. Những câu văn dài như cơn gió nối đuôi nhau, cách miêu tả sinh động, lối đưa đẩy đầy bất ngờ đã khiến người ta không nhận thấy một điều thực sự quá rõ ràng : giá trị của Trăm năm cô đơn, của Kafka, hay của Người Dublin, thậm chí của Vũ Trọng Phụng, cuối cùng cũng chỉ là một mà thôi. Luôn luôn kỳ ảo, luôn luôn gián tiếp, nghệ thuật kể chuyện tuyệt vời của Marquez một mặt đã khiến nhiều người không thể hiểu được cái cốt yếu, mặt khác, một cách hơi mai mỉa, đã thu về một lượng fan kha khá những đứa (phần lớn là gái) đần độn và narcissistic, những kẻ trong suốt cả cuốn sách dày trăm trang ấy không một lần thử hiểu tình yêu và nỗi buồn của Marquez, không một lần chịu cúi đầu đọc lấy một câu, mà chỉ chăm chăm đi tìm những thứ có thể lấy ra, xào xáo làm thành son phấn cho (blog của) mình.

Không, tôi không phải là loại độc giả đặc biệt gì, tôi tin có nhiều người yêu văn học có cảm nhận giống tôi, và Trăm năm cô đơn cũng chưa bao giờ là một tác phẩm viết ra để khiến người ta khó hiểu. Tôi thấy ngược lại là đằng khác. Đây là câu đầu tiên của tác phẩm : Rất nhiều năm sau này, trước đội hành hình, đại tá Aurêlianô Buênđya đã nhớ lại buổi chiều xa xưa ấy, cái buổi chiều cha chàng dẫn chàng đi xem nước đá“. Tôi nghĩ ai cũng có thể tự đặt câu hỏi : tại sao lại đi xem nước đá ? Nước đá thì có gì mà xem ? Dân ở đây là mọi à ? Ông đại tá là ai ? Đây có phải là một câu chuyện về quân đội ? Tại sao bị hành hình ? Có nhiều bạo lực trong câu chuyện này không ?

Đấy là sự khởi đầu. Chỉ cần một chút kiên nhẫn và khiêm tốn, tôi nghĩ, cô gái ấy, sắc đẹp và tâm hồn cô đã hoàn toàn là của bạn rồi. Vậy mà đối với nhiều thổ dân của xứ này, Trăm năm cô đơn, từ xưa vẫn vậy, chỉ là một cục nước đá đến từ mỹ latin.

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s